خون در مدفوع از چيست؟ علل،رنگ خون و زمان مراجعه به پزشك

 

خون در مدفوع از چیست؟ علت خونریزی، رنگ خون و زمان مراجعه به پزشک

بازبين علمى: دکتر مهدی رشادی، جراح و متخصص جراحی جنرال

• مدير بخش تحقيقات و جراحى بيمارستانهاى اتريش و سوئيس

مدیر و مؤسس مؤسسه تحقیقاتی راهبری تشخیص و درمان Medyoli

محقق و دانشمند علوم پزشکی و پیشگیری

یک لکه خون را هم نادیده نگیریم؛ اما بی‌دلیل هم نترسیم

دیدن خون هنگام اجابت مزاج می‌تواند نگرانی زیادی ایجاد کند.

ممکن است فرد بلافاصله به بیماری‌های جدی فکر کند؛ در حالی که خون در مدفوع علت‌های بسیار متفاوتی دارد و یکی از علت‌های شایع آن، مشکلات ناحیه مقعد مانند هموروئید و شقاق است.

از طرف دیگر، نباید هر خونریزی را به «بواسیر» نسبت داد؛ زیرا خونریزی گوارشی می‌تواند از قسمت‌های مختلف دستگاه گوارش ایجاد شود و گاهی نیاز به بررسی دقیق دارد.

نکته کلیدی Medyoli

خون در مدفوع یک علامت است، نه یک بیماری.

مهم‌ترین سؤال این نیست که «چطور خون را قطع کنم؟»؛ بلکه ابتدا باید مشخص شود خون از کجا می‌آید و علت آن چیست.

خون در مدفوع چه شکلی است؟

رنگ و ظاهر خون می‌تواند سرنخ مهمی درباره محل احتمالی خونریزی بدهد؛ البته فقط بر اساس رنگ خون نمی‌توان تشخیص قطعی داد.

خون قرمز روشن

ممکن است روی دستمال، سطح مدفوع یا داخل کاسه توالت دیده شود.

این حالت بیشتر با خونریزی قسمت‌های انتهایی دستگاه گوارش، به‌خصوص مقعد و راست‌روده، دیده می‌شود و هموروئید و شقاق از علت‌های شایع آن هستند.

خون تیره یا مخلوط با مدفوع

اگر خون با مدفوع مخلوط باشد یا رنگ آن تیره‌تر باشد، ممکن است منبع خونریزی در قسمت بالاتری از روده قرار داشته باشد.

مدفوع سیاه و قیری

مدفوع سیاه، چسبنده و قیری‌رنگ می‌تواند نشانه خونریزی از قسمت‌های بالایی دستگاه گوارش، مانند معده یا دوازدهه، باشد.

البته بعضی مواد غذایی و داروها، از جمله مکمل آهن، نیز می‌توانند مدفوع را تیره کنند؛ بنابراین رنگ مدفوع به‌تنهایی تشخیص قطعی نیست.

شایع‌ترین علت خون در مدفوع چیست؟

۱. هموروئید یا بواسیر

هموروئید به تورم و التهاب رگ‌های اطراف مقعد یا قسمت پایینی راست‌روده گفته می‌شود.

هموروئید داخلی می‌تواند باعث خونریزی مقعدی شود و گاهی خون به شکل قرمز روشن دیده می‌شود.

یبوست، زور زدن هنگام دفع، نشستن طولانی روی توالت و رژیم غذایی کم‌فیبر می‌توانند با افزایش احتمال هموروئید ارتباط داشته باشند.

اما یک نکته مهم وجود دارد:

اگر فردی سابقه هموروئید دارد و دوباره خون می‌بیند، نباید بدون بررسی فرض کند که خونریزی حتماً از همان هموروئید است.

۲. شقاق مقعد

شقاق یا فیشر مقعد یک پارگی کوچک در پوست یا پوشش ناحیه مقعد است.

شقاق معمولاً می‌تواند باعث:

درد هنگام اجابت مزاج

احساس سوزش

خون قرمز روشن

درد بعد از دفع

شود.

یبوست و دفع مدفوع سفت می‌تواند در ایجاد یا تشدید شقاق نقش داشته باشد.

سرنخ مهم

اگر خونریزی با درد واضح هنگام دفع و سابقه مدفوع سفت همراه است، شقاق یکی از احتمال‌های مهم است؛ اما تشخیص نهایی به معاینه نیاز دارد.

۳. پولیپ‌های روده

پولیپ‌ها رشدهای غیرطبیعی در پوشش روده بزرگ هستند.

بسیاری از پولیپ‌ها هیچ علامتی ایجاد نمی‌کنند، اما بعضی از آنها می‌توانند باعث خونریزی از مقعد یا وجود خون در مدفوع شوند.

به همین دلیل، مشاهده خون در مدفوع، به‌خصوص اگر علت مشخصی نداشته باشد، ارزش بررسی پزشکی دارد.

۴. بیماری‌های التهابی روده

بیماری‌هایی مانند:

کولیت اولسراتیو

بیماری کرون

می‌توانند باعث التهاب دستگاه گوارش و خونریزی شوند.

اگر خون در مدفوع همراه با اسهال، درد شکم، فوریت دفع، کاهش وزن یا مخاط باشد، بیماری‌های التهابی روده نیز باید در تشخیص افتراقی در نظر گرفته شوند.

۵. عفونت‌های روده‌ای

برخی عفونت‌های دستگاه گوارش می‌توانند باعث التهاب روده و اسهال خونی شوند.

در چنین شرایطی ممکن است علائمی مانند:

اسهال

دل‌پیچه

تب

تهوع

ضعف

نیز وجود داشته باشد.

نوع عفونت و شدت علائم در تعیین مسیر بررسی اهمیت دارد.

۶. بیماری‌های دیورتیکولی روده

دیورتیکول‌ها کیسه‌های کوچکی هستند که می‌توانند در دیواره روده بزرگ ایجاد شوند.

گاهی یکی از رگ‌های داخل دیورتیکول پاره می‌شود و خونریزی ایجاد می‌کند. بیماری دیورتیکولی از علل شناخته‌شده خونریزی دستگاه گوارش تحتانی است.

۷. سرطان روده بزرگ و راست‌روده

دیدن خون در مدفوع به معنی سرطان روده نیست و علت‌های بسیار دیگری نیز وجود دارند.

اما سرطان روده بزرگ و راست‌روده یکی از بیماری‌هایی است که در بررسی خونریزی گوارشی باید در شرایط مناسب از نظر پزشک در نظر گرفته شود؛ به‌خصوص اگر خونریزی با تغییر پایدار در عادت دفع، کاهش وزن، کم‌خونی یا سایر علائم هشدار همراه باشد.

نکته مهم

هدف از بررسی خون در مدفوع، ترساندن بیمار نیست؛ هدف این است که علت‌های شایع از علت‌های مهم و نیازمند بررسی دقیق‌تر جدا شوند.

آیا خون در مدفوع همیشه از روده بزرگ است؟

خیر.

خونریزی ممکن است از قسمت‌های مختلف دستگاه گوارش ایجاد شود؛ از جمله:

مری >> معده >> دوازدهه >> روده باریک >> روده بزرگ >> راست‌روده >> مقعد

زخم معده، التهاب معده، بیماری‌های مختلف روده، هموروئید، شقاق و برخی توده‌ها از جمله علل ممکن خونریزی گوارشی هستند.

بنابراین محل مشاهده خون لزوماً دقیقاً محل ایجاد خونریزی نیست.

آیا خون قرمز روشن خطرناک است؟

لزومی ندارد.

خون قرمز روشن اغلب می‌تواند در مشکلات قسمت انتهایی دستگاه گوارش، مانند هموروئید یا شقاق، دیده شود.

اما «قرمز بودن خون» به‌تنهایی برای رد کردن بیماری‌های دیگر کافی نیست.

اگر خونریزی تکرار شود، مقدار آن قابل توجه باشد یا علائم دیگری همراه آن وجود داشته باشد، علت باید بررسی شود.

چه زمانی خون در مدفوع اورژانسی است؟

اگر خونریزی شدید است، منتظر نمانید.

در صورت:

خونریزی زیاد یا مداوم

وجود لخته‌های بزرگ خون

قرمز شدن واضح آب توالت به‌دنبال خونریزی زیاد

یا همراه شدن خونریزی با:

سرگیجه یا احساس غش

ضعف شدید

تنگی نفس

تپش قلب

رنگ‌پریدگی

درد شدید شکم

استفراغ خونی

نیاز به ارزیابی فوری پزشکی وجود دارد. NHS نیز خونریزی شدید یا متوقف‌نشدنی و وجود لخته‌های بزرگ را از شرایط نیازمند کمک اورژانسی می‌داند.

چه زمانی خون در مدفوع نیاز به مراجعه پزشکی دارد؟

حتی اگر خونریزی شدید نباشد، در شرایط زیر بهتر است علت آن بررسی شود:

خونریزی برای اولین بار اتفاق افتاده است و علت مشخصی ندارد.

خونریزی تکرار می‌شود.

خون با مدفوع مخلوط شده است.

عادت دفع شما به‌تازگی تغییر کرده است.

یبوست یا اسهال جدید و پایدار ایجاد شده است.

کاهش وزن بدون دلیل دارید.

کم‌خونی دارید یا زود خسته می‌شوید.

درد شکم مداوم دارید.

سابقه خانوادگی سرطان روده یا پولیپ دارید.

سن و شرایط شما ایجاب می‌کند غربالگری سرطان روده بزرگ انجام شود.

وجود این علائم الزاماً به معنی بیماری جدی نیست؛ اما ارزش بررسی پزشکی را افزایش می‌دهد.

آیا خون در مدفوع با یبوست ارتباط دارد؟

بله، اما نباید همه خونریزی‌ها را به یبوست نسبت داد.

یبوست می‌تواند باعث دفع مدفوع سفت و زور زدن شود و این شرایط ممکن است احتمال شقاق یا تشدید هموروئید را افزایش دهد.

اگر خونریزی پس از چند روز یبوست و دفع سخت ایجاد شده باشد، شقاق یا هموروئید از احتمال‌های مهم هستند.

اما اگر خونریزی ادامه پیدا کند یا ویژگی‌های آن تغییر کند، باید علت دوباره ارزیابی شود.

آیا برای خون در مدفوع کولونوسکوپی لازم است؟

همه افراد نه.

انتخاب کولونوسکوپی به عواملی مانند:

سن

مقدار و نوع خونریزی

محل احتمالی خونریزی

علائم همراه

سابقه پزشکی

داروهای مصرفی

سابقه خانوادگی

یافته‌های معاینه

وضعیت کم‌خونی

و نیاز به غربالگری سرطان روده

بستگی دارد.

پزشک ابتدا شرح حال و معاینه را بررسی می‌کند و سپس بر اساس احتمال‌های مطرح‌شده، آزمایش یا بررسی مناسب را انتخاب می‌کند. بررسی خونریزی گوارشی ممکن است شامل آزمایش خون و مدفوع، آندوسکوپی، کولونوسکوپی یا در شرایط خاص تصویربرداری باشد.

هدف، انجام بیشترین آزمایش نیست؛ هدف، انتخاب مناسب‌ترین بررسی برای همان بیمار است.

پزشک برای پیدا کردن علت خون در مدفوع چه چیزهایی می‌پرسد؟

ممکن است سؤالاتی مانند اینها مطرح شود:

خون چه رنگی است؟

روی دستمال دیده می‌شود یا با مدفوع مخلوط است؟

هنگام دفع درد دارید؟

یبوست یا اسهال دارید؟

از چه زمانی شروع شده است؟

چند بار تکرار شده است؟

مقدار خون چقدر بوده است؟

کاهش وزن یا ضعف دارید؟

داروی رقیق‌کننده خون، آسپرین یا داروهای ضدالتهاب مصرف می‌کنید؟

در خانواده سابقه پولیپ یا سرطان روده وجود دارد؟

این اطلاعات می‌توانند به تعیین مسیر بررسی کمک کنند.

داروها هم می‌توانند در خونریزی گوارشی نقش داشته باشند؟

بله.

برخی داروها، به‌خصوص داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند بعضی مسکن‌ها و داروهای رقیق‌کننده خون، می‌توانند در ایجاد یا تشدید خونریزی گوارشی نقش داشته باشند.

اما داروی تجویزی را به‌دلیل مشاهده خون خودسرانه قطع نکنید.

پزشک باید با توجه به علت مصرف دارو و شدت خونریزی درباره ادامه، تغییر یا قطع آن تصمیم بگیرد.

آیا می‌توان خون در مدفوع را در خانه درمان کرد؟

این بستگی به علت دارد.

اگر خونریزی واقعاً به علت هموروئید یا شقاق باشد، درمان علت زمینه‌ای مانند یبوست می‌تواند بخشی از مسیر درمان باشد.

اما مشکل اصلی این است که بدون تشخیص نمی‌توان مطمئن شد خونریزی از هموروئید یا شقاق است.

بنابراین استفاده مداوم از پماد، شیاف یا دارو بدون مشخص شدن علت، به‌خصوص در خونریزی تکرارشونده، ممکن است باعث تأخیر در تشخیص علت اصلی شود.

یک تصمیم ساده اما مهم

خون کم + علت مشخص + بدون علائم هشدار

ممکن است علت موضعی مانند هموروئید یا شقاق مطرح باشد؛ با این حال اگر ادامه‌دار یا تکرارشونده است، ارزیابی پزشکی منطقی است.

خونریزی تکرارشونده یا علت نامشخص

نیاز به بررسی علت دارد.

خونریزی همراه با تغییر عادت دفع، کاهش وزن یا کم‌خونی

اهمیت بررسی پزشکی بیشتر می‌شود.

خونریزی شدید، مداوم یا همراه با ضعف و سرگیجه

ارزیابی فوری پزشکی لازم است.

مسیر منطقی Medyoli برای خون در مدفوع

در Medyoli، دیدن خون در مدفوع را نه با ترس و نه با بی‌توجهی دنبال می‌کنیم.

۱. ابتدا علامت را دقیق می‌شناسیم

رنگ، مقدار، زمان و نحوه دیده‌شدن خون اهمیت دارد.

۲. علائم همراه را بررسی می‌کنیم

یبوست، درد، اسهال، کاهش وزن، تب، ضعف و تغییر عادت دفع می‌توانند مسیر تشخیص را تغییر دهند.

۳. عوامل خطر را بررسی می‌کنیم

سن، سابقه خانوادگی، بیماری‌های قبلی و داروهای مصرفی در تصمیم‌گیری اهمیت دارند.

۴. بررسی موردنیاز انتخاب می‌شود

ممکن است در یک فرد معاینه کافی باشد و در فرد دیگر آزمایش خون، آزمایش مدفوع، کولونوسکوپی یا بررسی دیگری لازم شود.

۵. سپس درمان علت انجام می‌شود

درمان خوب یعنی درمان علت؛ نه فقط متوقف کردن موقت علامت.

پرسش‌های رایج

خون قرمز روی دستمال توالت از چیست؟

هموروئید و شقاق از علت‌های شایع هستند، به‌خصوص اگر خونریزی با دفع دردناک یا یبوست همراه باشد. اما خونریزی تکرارشونده باید بررسی شود.

خون در مدفوع بدون درد از چیست؟

علت‌های مختلفی دارد و می‌تواند شامل هموروئید داخلی، برخی بیماری‌های روده، پولیپ‌ها یا سایر منابع خونریزی باشد. نبود درد، علت را مشخص نمی‌کند.

خون در مدفوع همراه با یبوست نشانه چیست؟

یبوست و مدفوع سفت می‌توانند با شقاق یا هموروئید همراه باشند؛ اما اگر خونریزی ادامه‌دار یا تکراری باشد، نباید بدون بررسی به این دو علت نسبت داده شود.

آیا خون در مدفوع یعنی سرطان روده دارم؟

خیر. علت‌های شایع و غیرسرطانی زیادی وجود دارد. با این حال، سرطان روده و پولیپ‌ها از عللی هستند که در شرایط مناسب باید بررسی شوند، به‌ویژه وقتی خونریزی با علائم هشدار همراه باشد.

آیا مدفوع سیاه همیشه نشانه خونریزی است؟

خیر. بعضی مواد غذایی و مکمل آهن می‌توانند مدفوع را تیره کنند؛ اما مدفوع سیاه و قیری، به‌خصوص اگر همراه ضعف، سرگیجه یا سایر علائم باشد، می‌تواند نشانه خونریزی گوارشی باشد و نیاز به ارزیابی دارد.

جمع‌بندی

خون در مدفوع را نه نادیده بگیرید و نه از روی آن به بدترین احتمال برسید.

هموروئید و شقاق از علت‌های شایع خونریزی مقعدی هستند، اما بیماری‌های التهابی روده، پولیپ‌ها، بیماری‌های دیورتیکولی و سایر مشکلات دستگاه گوارش نیز می‌توانند باعث خون در مدفوع شوند.

رنگ خون، مقدار خون، تکرار خونریزی و علائم همراه، همگی اهمیت دارند.

اگر خونریزی زیاد یا مداوم است، یا با ضعف، سرگیجه، درد شدید شکم یا سایر علائم جدی همراه شده، ارزیابی فوری لازم است.

و اگر خونریزی کم اما تکرارشونده است، بهترین کار این نیست که هر بار آن را به «بواسیر» نسبت دهیم؛ بلکه باید علت آن مشخص شود.

همراه Medyoli باشید

سلامت، فقط درمان یک علامت نیست؛ شناخت درست مشکل و انتخاب مسیر درست تشخیص و درمان هم بخشی از درمان است.

برای مطالب علمی و کاربردی بیشتر، همراه مقالات Medyoli باشید و مطالب مرتبط را دنبال کنید.

نویسنده: دکتر مهدی رشادی

بازبینی پزشکی: دکتر مهدی رشادی

تاریخ بازبینی: ۱۴۰۵/۷/۷

 

منابع علمی

National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK) — Gastrointestinal Bleeding: Symptoms & Causes.

NIDDK — Diagnosis of Gastrointestinal Bleeding.

NIDDK — Hemorrhoids.

NIDDK — Colon Polyps: Symptoms & Causes.

NHS — Bleeding from the bottom (rectal bleeding).

NIDDK — Gastrointestinal Bleeding: Definition & Facts.

---